Ogólny zarys Pana Tadeusza

 

Ogólny zarys Pana Tadeusza - miejsce powstania, wątki

Pan Tadeusz – Epopeja narodowa

Utwór "Pan Tadeusz" to, można się pokusić o określenie, najznakomitsze dzieło Adama Mickiewicza. Niektórzy badacze jego twórczości podkreślają, że jest on owocem jakiejś niespodziewanej weny autora. W czasie, gdy datuje się początek powstawania tego dzieła (od 1831 r. – pomysł na napisanie utworu powstał najprawdopodobniej podczas pobytu Mickiewicza w Wielkopolsce, do 13 lutego 1834r) Mickiewicz był w nie najlepszej kondycji psychicznej.

Pan Tadeusz jako Epopeja Narodowa

Nie brał on udziału w walkach powstańczych do tego przegrana powstania, a także konieczność ucieczki na emigracje, nie sprzyjały rozwojowi twórczości.

Początkowo utwór miał składać się z pięciu ksiąg, następnie z ośmiu, aż wreszcie z jedenastu, stąd pierwotny tytuł Księgi XI: Pieśń ostatnia. W końcowym rozrachunku powstało dwanaście ksiąg i epilog.

Poeta przedstawia w "Panu Tadeuszu" obraz Litwy, ukochanej, "utraconej Ojczyzny". Napisany jest regularnym 13-zgłoskowcem, nawiązując w swojej formie i temacie do gatunku eposu, choć jak wynika z korespondencji z przyjaciółmi Mickiewicza, nie takie było pierwotne założenie. Język narratora zbliżony jest do języka potocznego, co było zabiegiem celowym. Autorowi zależało by nie był dużego kontrastu między językiem bohaterów a językiem osoby opowiadającej.

Marzeniem Mickiewicza było, by utwór trafił do szerokiej rzeszy czytelników. I tak też się z czasem stało. Mimo, iż napisany dość trudnym niekiedy w czytaniu XIX wiecznym językiem, jest znany pewnie w większości domów w kraju, a także nierzadko za granicami Polski.

Badacze twórczości Mickiewicza dopatrują się kilku różnych bodźców, które skłoniły wieszcza do napisania tej epopei. Przede wszystkim jest to atmosfera literacka epoki. Czuć było wtedy bowiem tzw.: głód epopei. I pewnie dlatego ten utwór, który pierwotnie miał być lekkim utworem o życiu szlachty polskiej, opowieścią o urokach ukochanej ojczyzny autora, w końcowym kształcie przybiera taką a nie inną formę.

W tym samym czasie, gdy w kraju nie przebrzmiały jeszcze do końca dźwięki walk powstańczych, zaczynają się ożywiać dyskusje nad dalszymi losami kraju i narodu. Kwestie narodowościowe bardzo wyraźne odbicie także w utworach Mickiewicza. Widać to przecież nie tylko w omawianym przez nas dziele, ale także w powstałych prawie równolegle: "Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego" (1832) , artykułach w "Pielgrzymie polskim" i kolejnych częściach "Dziadów".

Pan Tadeusz A. Mickiewicza jako utwór patriotyczny

Patrząc na wybijająca w utworze tęsknotą Mickiewicza za Litwą, domem rodzinnym, można sądzić, że na ten okres przypada u wieszcza bardzo duża dawka jego patriotyzmu. W chwili gdy kraj walczy o swoją wolność, o prawo do polskości "Pan Tadeusz" staje się kolejnym głosem, mówiącym o naszej kulturze i umiłowaniu autora do kraju. Kraju który pamięta z lat dziecinnych: spokojnego, pięknego i wolnego.

Wolna ojczyzna Mickiewicza w "Panu Tadeuszu" jawi się jako kraina mlekiem i miodem płynąca. Za takim krajem tęskni po powstaniu Mickiewicz, do takiej ojczyzny chce wrócić. Cały utwór oparty jest na wspomnieniach z życia wieszcza. Jest jak gdyby opowieścią o tym co było, opowieścią z której przebija miłość, tęsknota i wielkie oddanie Ojczyźnie.

Wielkim marzeniem autora jest powrót do przeszłości i boli go świadomość, że jest to już teraz niemożliwe i nigdy nie będzie już tak jak było. Mickiewicz w epilogu mówi właśnie o tym swoim marzeniu: chce by Rzeczpospolita wróciła do granic piastowskich.

Miejsce akcji:

Mickiewicz akcję utworu ulokował na Litwie, w wymyślonej dla potrzeb utworu wsi Soplicowo i w jej okolicach (zaścianki) znajdującej się nad Niemnem.

Cała akcja rozgrywa się w ciągu pięciu letnich dni 1811 roku. Wspomniany jest też jeden wieczór i dzień 1812 roku. Znajdują się tam też epizody sięgające do wieku XVII kiedy mowa jest o najeździe szwedzkim i czasów Stanisława Augusta.

Tło historyczne to epoka napoleońska. W utworze ukazują się postacie historyczne. Gośćmi na potrójnym przyjęciu zaręczynowym są m.in.: Jan Henryk Dąbrowski, Karol Kniaziewicz, Ludwik Pac, Kazimierz Małachowski – dowódcy legionów polskich.
W utworze widać idealna synchronizację sytuacji z przyrodą.

Wielowątkowość:

W Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza można wyróżnić kilka głównych wątków, na których rozpięta jest osnowa utworu. Warto tu zwrócić uwagę na trzy przewodnie tematy, a mianowicie:

Pierwszy z nich mówi o działalności Jacka Soplicy, jako emisariusza – księdza Robaka. Drugi wątek przewijający się przez cały utwór to wątek miłosny. Dość mocno powiązany jest z nim trzeci watek na który powinniśmy zwrócić uwagę, a mianowicie watek sporu o zamek Horeszków. Rozpoczyna sie on bowiem od wielkiej miłości, i zakończony jest wielką miłością.

W 1999 miała miejsce ekranizacja Pana Tadeusza Adama Mickiewicza.

Recenzja ekranizacji Pana Tadeusza

Działalność Księdza Robaka

Chodzi tu o drugi etap działalności Jacka Soplicy, jako bernardyna- emisariusza polskiego. Ma mu ona pomóc w ekspiacji za błędy i grzechy młodości i w zmazaniu skazy na honorze rodu. Przez swoją działalność, chce ksiądz Robak odpokutować i oczyścić sie z win.

Emisariusz ma działać na rzecz walki o niepodległość. Jego działalności jest tajna i jest dość niebezpieczna. W wypadku Soplicy, do tego efekty jego działalności niweczy Gerwazy.
Robakiem kieruje patriotyzm. Jego marzeniem jest powstanie szlachty polskiej, która w ostatecznym zamyśle emisariusza, ma sie przyłączyć do Napoleona w walce przeciw Rosji.

Ksiądz Robak działa subtelnie, nie narzuca nikomu swojego zdania. Dyplomatycznie uzmysławia zebranym w karczmie Jankiela do czego powinni zdążać. Aby przybliżyć im problem częstuje ich tabakiera. Przywołuje przy okazji istotne w historii ojczyzny miejsca, ludzi i wydarzenia. Daje tez zebranym do zrozumienia, ze nie należy czekać, aż ktoś przyjdzie i ich uratuje, tylko muszą sami wziąć sprawy w swoje ręce i usunąć "śmieci" z ojczyzny.

Te słowa niestety mszczą sie na emisariuszu. Interpretuje je opacznie Gerwazy i podburza Dobrzyńskich na Soplicowo. Sprawy wtedy przybierają niedobry obrót i wydaje się, że wieloletnia praca Robaka skończy się fiaskiem.
W chwili gdy myślimy, że cała praca Robaka poszła na marne, do łoża śmierci Soplicy przybywa posłaniec: Napoleon wyrusza na wojnę przeciw Rosji. Bernardyn może umrzeć w spokoju mając poczucie, że nie wszystko przegrane.

Pośmiertnie Jacek Soplica zostaje oczyszczony z zarzutów współpracy z Moskalami i nobilitowany społecznie. Na jego grobie zawieszony zostaje order kawalera Legii Honorowej.

Wątek miłosny

Wątek miłosny oparty jest na perypetiach miłosnych Tadeusza Soplicy, Telimeny i Zosi. Jest też powrót do nieszczęśliwej miłości Jacka i Ewy.
W zachowaniu Telimeny ukazany jest obraz kobiety polującej, która w miłości często kalkuluje co jej sie opłaca a co nie. W jej sieci łapią sie kolejno: Tadeusz, Hrabia, Asesor a ostatecznie usidlony zostaje Rejent. jest przykładem kokietki, a zarazem kobiety świadomej swojej urody i wzbudzanych nią uczuć.

Główny jednak nacisk położony jest na 2 pary: Jacka Soplicy i Ewy Horeszki oraz Tadeusza Soplicy i Zosi. Historie tych par są do siebie podobne, ale pierwsza miłość kończy się tragedią, bo poczęstowany czarna polewką Jacek zabija ojca ukochanej, a druga kończy się szczęśliwie, ślubem.
Motyw miłości dwojga ludzi pochodzących z dwóch kłócących sie rodzin, swoje korzenie ma w „Romeo i Julii” Shakespeare’a. Zmiana u Mickiewicza w odniesieniu do Jacka i Ewy polega na tym, ze tam kłóciły sie rody wcześniej, a tu pokłóciły się właśnie w efekcie zaistnienia uczucia.

Ona jest zmuszona do poślubienia Wojewody, a załamany Jacek żeni się bez uczucia. Ona umiera, on zaczyna pić, traci rodzinę i wyjeżdża. Jakby w akcie wyrównania ich nieszczęścia szczęśliwa parą pozostają ich dzieci: syn Jacka – Tadeusz oraz córka Ewy – Zosia.

Autor podkreśla jednak, ze początki ich uczucia nie są romantyczne. Jest to małżeństwo planowane. Ich ślub ma zakończyć wieloletni spór toczący sie między rodami Sopliców i Horeszków.

Przez to, ze Tadeusz bierze za tajemniczą dziewczynę, która zawładnęła jego myślami to Telimena, plan rodzinny może się nie udać.

Tadeusz bowiem swoje uczucia kieruje ku opiekunce Zosi. Kocha całym sercem i z wielką żarliwością. Ta zaś nie wyprowadza go z błędu. W chwili kiedy młodzieniec pojmuje swój błąd, targające nim uczucia mało nie doprowadzają do tragedii.

Odrzuciwszy zaloty Telimeny, Tadeusz wie, ze najprawdopodobniej odciął sobie drogę do Zosi, biegnie nad staw chcąc popełnić samobójstwo. Los jednak chce inaczej zostaje on bowiem pojmany przez Hrabiego, który ratuje mu tym sposobem nieświadomie życie.

Koniec końców Tadeusz oświadcza się Zosi i to dwukrotnie, raz przed wyjazdem z Soplicowa po bitwie z Rosjanami, drugi raz po powrocie i za każdym razem słyszy jej zgodę.

Telimena zaś szybko ociera łzy, Znajduje sobie kolejnych adoratorów, ostatecznie poślubia Rejenta.

Spór o zamek
O sporze o zamek dowiadujemy się już w Księdze II. Należał on kiedyś do rodu Horeszków, po śmierci właściciela (z rak Jacka Soplicy) powoli popadał w ruinę bo nikt z rodziny nie był w stanie ponieść kosztów utrzymania domostwa magnata. Dopiero po pewnym czasie do zamku przybywa Hrabia, jeden z krewnych Horeszków i zaczyna się interesować zamkiem. na początku chce on oddać zamek rodowi Sopliców, o co tamci walczyli. Po opowieści Gerwazego o tym co działo się na zamku i jak zginał Stolnik, Hrabia niesiony uczuciami rezygnuje z powziętego zdania.
Kieruje nim tylko uczucie, bo tak nie zależy mu na włościach. Cały spór pewnie dawno by ucichł, ale na jego rozpalaniu na nowo zależy klucznikowi Horeszków. Punktem kulminacyjnym sporu jest kłótnia, która wybucha na przyjęciu po polowaniu. Od tego momentu Hrabia postanawia zrobić zajazd na Sopliców by odzyskać zamek.

Opis zamku w Panu Tadeuszu
Wyjaśnienie sporu o zamek

Mickiewicz jednak nie pokazuje nam rozwiania tej sprawy w sposób zbrojny, bo ten nie przynosi Hrabiemu oczekiwanego efektu. Autor chcąc dalej pokazywać sielankowe społeczeństwo kończy spór nie przez przelanie krwi, a przez połączenie się rodów poprzez małżeństwo Tadeusza i Zosi. O takim właśnie rozwiązaniu marzył i je planował ojciec Tadeusza – Jacek Soplica.

Dochodzi do wielkiego przebaczenia między rodami. Nawet najbardziej zapalczywy w całej historii Gerwazy godzi sie z zaistniałymi zmianami. Postanawia on oddać Zosi i Tadeuszowi skarby rodu Horeszków, nad którymi przez wiele lat, jako oddany sługa swojego pana, sprawował piecze. Teraz majątek ten, jego zdaniem, ma trafić do rąk wnuczki Horeszki.

Przejdź do pierwszej części streszczenia: Streszczenie część pierwsza

Szukaj innych prac na sciagawa.com.pl (wyszukiwanie wewnątrz strony):